home biografie stichting bibliografie poëzie kritisch werk recensies reacties archief bestellen
 
ACTUEEL 30 december 2020
 

    Dit was wat mij in 2020 beroerde

  Veel Volkskrantlezers zijn gedreven brievenschrijvers. Wij nodigden dertien van hen uit terug te blikken op het coronajaar, dat de meesten van hen het liefst zo snel mogelijk zouden willen vergeten. 

Op deze uitnodiging van De Volkskrant schreef Justine de volgende brief, die met foto, en de toelichting op dinsdag 29 december, met de twaalf andere, werd geplaatst:    

Van de radar

Op allerlei manieren zijn vrouwen in de loop der tijden weggedrukt. Het begon al met Eva, die ‘ontstond’ uit de rib van Adam, als mannin, een afgeleide. In sommige religies heeft ze niet eens een naam gekregen. En waar zijn de dochters?

In de katholieke kerk is in de middeleeuwen hevig getwist of een vrouw wel en ziel had, of eigenlijk dus gewoon een veredeld dier was, onmisbaar voor de voortplanting, maar een attribuut van de man. En nog steeds is een vrouw geen volwaardig mens binnen de katholieke kerk. Het priesterschap wordt haar bijvoorbeeld nog steeds ontzegd, terwijl dat onderscheid door Christus zelf- zie het Maria- Martha- verhaal, niet werd gemaakt. Het beste deel wordt ons nog steeds onthouden!. 

Meisjes haalden en halen vaak hun geboorte niet eens. Onze naam wordt ons nog steeds ontstolen. Zie bijvoorbeeld overlijdensadvertenties. Zolang de vernoeming niet langs de vrouwelijke lijn verloopt, met als tweede naam die van de man, verdwijnen vrouwen nog steeds massaal van de radar. 

 Justine Borkes, Nijmegen, 77, dichter

zie ook de pagina Kritisch werk


(foto:Theo Jennissen)
Justine Borkes (Zevenaar 1943) studeerde Nederlands en filosofie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Ze werkte drie decennia in het onderwijs, was vanaf het begin van de jaren ’70 als dolle mina, nauw betrokken bij de vrouwenbeweging, is dichter en schildert. Onlangs verscheen bij uitgeverij IJzer haar v
erzamelde gedichten, een sonnet.
 

hoi allemaal,  

Graag nodigde ik jullie uit voor de presentatie van mijn Verzamelde gedichten, een sonnet, donderdag 17 december.

Maar helaas! Vanwege de lockdown kon dat niet doorgaan!

Maar als de berg niet naar Mohamed komt...

Willem Desmense van uitgeverij IJzer kwam mij op deze dag van de presentatie de bundels zelf brengen.

Dus toch nog een feestelijk moment!

Voor meer informatie en bestellingen: zie https://www.uitgeverij-ijzer.nl/poezie/borkes

en de beste wensen voor 2021.

Justine

 
 

Op donderdag 11 juni presenteerde ik mijn nieuwe dichtbundel bloei in Supplementboek, te Beek Ubbergen.

De toegang was- coronatijd- wel beperkt!

De bundel bloei is mijn veertiende. In 1978 debuteerde ik met de bundel liefde kan samengaan. Het is een pendant van de bundel groei, die vorig jaar juni ook bij uitgeverij IJzer is verschenen.

Tekst en foto's ziet u hier onder.

 

Presentatie bloei 11juni 2020 bij Supplement in Beek Ubbergen

 

Gedichten waarvan ik hou was de titel van mijn eindexamenopstel uit 1960, dat geen einde kreeg, omdat ik zoveel van gedichten hou!

 

Verband van deze bundel met groei, van nog geen jaar geleden:

groei komt voor bloei en is er een pendant van: twee gedichten eruit voorgelezen om dat te laten zien:

 

niet alles was

naar geweest

vertelde u later

 

saamhorigheid

tussen de standen

 

meteen na de

oorlog eenzijdig

opgeheven

-

 

jullie streden

dat de wereld van vóór

de oorlog open ging

 

het tekende

mijn leven

 

Mischa de Vreede kwam in 2012 naar Nijmegen, in het Vlaams Kwartier Ik werd, zoals zo vaak in die tijd,  uitgesist door de fine fleur van de Nijmeegse dichterscene.

Willem van Til, die de bijeenkomst voorzat, die ik daar voor het eerst zag, en die hier nu ook aanwezig is, en dit verhaal bevestigt, had er gelukkig wel verstand van poëzie, en bleef rustig.

 

Mischa de Vreede mijn grote voorbeeld, onlangs overleden: 'schrijfster' in de nrc-advertentie, en 'een mindere van Lucebert' in de

Groene, in een wat larmoyante beschrijving van vooral haar eigen ervaringen met haar, door Marja Pruys! Voor mij de absolute top van het vrije vers: het dicht in mij. Ik heb haar dat gelukkig zelf kunnen zeggen, op weg naar het station, ook door hele gedichten van haar voor te dragen. Wij liepen indertijd met haar bundel met huid en hand , uit 1957 op zak!!!

 

kom cathelijne

mijn lieve kleine

mijn ik in het reine

 

Ze werd in de Groene gepresenteerd als

'geen vrouw' wat ik heel intrigerend vond, en als heel goed- lees gelijkwaardig!- met mannen: haar zoon was haar grote steun en toeverlaat! Cathelijne wordt niet eens genoemd!!! Ik wil haar graag een waardig in memoriam geven, samen met Wim van Til, in poëziecentrum Nederland, in Nijmegen, waarvan hij oprichter en directeur is, en hij ging daarmee ter plekke akkoord!

 

Anne Vegter, directeur en oprichter van de Akademie van Kunsten, en zelf ook dichter, schreef mij- nadat ik haar bloei en een dichterleven in nijmegen- een bloemlezing uit alle dichtbundels, chronologisch geordend, en gepland voor dit najaar, samen met mijn essay Over het interpreteren van gedichten, digitaal had toegestuurd-

 

uw gedichten hebben een mooie vederlichte kwaliteit.

 

Daarmee zegt ze ook, ze hebben geen onnodige ballast, waardoor ze kunnen opstijgen. Want een gedicht als gedicht wordt niet bepaald door een hoeveelheid mooie woorden, maar door een dichter overstijgend 'het dicht in mij' dat zo goed mogelijk wordt opgevangen door de dichter als dichter. Het is dus geen prestatie waar je moe van wordt en dan is het af!

 

Een gedicht is, al of niet rijmend, ongerijmd: het kan niet. Als het wel kan is het proza, al of niet op rijm!

 

Het echte gedicht zit vaak verborgen in een hoop overbodige woorden. Wat ik probeer is dat echte gedicht te vangen, zonder ballast. Wat het allerergste is zijn de redacteursinvullingen, redacteurenpoëzie: gemankeerde dichters die zich in andermans werk kunnen uitleven en het oppoetsen: zij hebben niet de inspiratie gehad, en doen dus maar wat.

 

In het lied der dwaze bijen, van Martinus Nijhoff, is, wat een gedicht een echt gedicht maakt, mooi gevangen: een steeds herhaald niet noemen. Het gedicht typeert ook de dichter als dichter. Het kan ook niet: wij zijn gestorven. Net als bij Paul van Ostaijen, mijn andere grote voorbeeld:

 

 doe de deur dicht

 van de doos

 ik slaap

 

 

Ik heb het gedicht Het lied der dwaze bijen, ter plekke in zijn geheel voorgelezen.

 

Ik heb daarna gedichten uit bloei voorgelezen, na het openingsgedicht, dat hieronder staat, die vooral de coronatijd tot thema hadden:

 

 

bloei kun je

niet oogsten

 

net als een

gedicht

 

een nu dat

duurt

 

Daarna gaf mijn uitgever, Willem Desmense, mij het eerste exemplaar. Het leverde een soort dansje op!

Ik gaf Wim van Til, links op de foto ten opzichte van Willem Desmense, verolgens het eerste exemplaar van de rest van de oplage: hij was stiekem mijn eregast geweest!!!

De fotograferende aanwezige was Hein Bergmann, penningmeester van de stichting bindingen. Rechts naast hem een hele trouwe fan, die van de foto's zei: je staat er trots en gelukkig op!!! En zo voel ik me ook, zei ik toen tegen haar.

Naast Hein de gastheer Eugène Jeurissen, eigenaar van Supplement in Beek Ubbergen, die al mijn werk- zie de laatste foto, die ik zelf heb genomen- ter verkoop in voorraad heeft, en er zo de thuishaven van is. En tot slot, helemaal rechts van mij af gezien: Fred Vermaat, die de omslag, met de afbeelding van mijn aquarel gezelschap, en de typografie, net als zovele keren ervoor, had verzorgd!

De doop van bloei, zie ook de bloeiende bloemen, was een feest!

 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Van: justine
Verzonden: maandag 4 mei 2020 12:14
Aan: Lucien van Riswijk
CC:  justine; hero1@xs4all.nl
Onderwerp: REre: Gedichtenbundel groei

 

Geachte burgemeester van Zevenaar,  Lucien van Riswijk,

 

Wat geweldig!!! Dan kwam de bundel groei dus toch nog net op tijd voor de herdenking in Zevenaar!!!

 

Mijn ouders hebben dat vast meegekregen! Ik heb ontzettend veel van hen geleerd, wat ik in deze bundel, ‘een mooie hommage aan ouders en kind’, tot mijn grote geluk, heb kunnen vangen!!! 

Met vriendelijke groet!!! 

Justine

 

Ps. Wat geweldig ook dat u mijn bundel meteen heeft gelezen, en de mail zo persoonlijk beantwoordt, op deze bijzondere dag!!! U würdigt haar zo!!! Veel dank daarvoor!!! 

  Van: Lucien van Riswijk
Verzonden: maandag 4 mei 2020 11:35
Aan: presario10@freeler.nl
Onderwerp: Gedichtenbundel

 

Geachte mevrouw Borkes,

 

Dank voor de mail waarbij u uw dichtbundel voegde. De gedichten geven mij een inkijkje in de wijze waarop in uw gezin werd omgegaan met de verschrikkingen van de oorlog. Vanochtend mocht ik op een nagenoeg leeg Raadhuisplein namens het gemeentebestuur van Zevenaar een krans leggen. De passage uit uw gedicht

 

Zevenaar

Zo zwaar getroffen

Nog vederlicht

 

ging door mijn hoofd.

 

Met vriendelijke groet,

 

Lucien van Riswijk

Burgemeester 

 

 

een gedicht over het coronavirus ( zie ook www.coronagedicht.nl

 

de wereld zo

zwaar als ik

 

maakt mij

tijdloos licht

 

De Gelderlander van woensdag 2 oktober 2019: in het Nijmegen katern staat de gelukkige uitslag van de bus 65 plus.

De hele voorpagina ! Bus bijna gratis voor lage inkomens.

Met een treffende slotzin:: b&w heeft goed geluisterd naar wat er in Nijmegen leeft.

 
Justine heeft  op woensdag 4 september ingesproken bij de gemeenteraad Nijmegen, tegen het plan om de algemene 65-plus- pas voor de bus af te schaffen.

Woensdag 25 sept valt de beslissing in de gemeenteraad: het gaat om 5 euro per maand voor de gemeente, 60 euro per persoon per jaar, als onze eigen bijdrage 15 euro per jaar wordt. Mogelijk wil Breng daar 25 euro per jaar van overnemen, en de winkeliers van Nijmegen, die er ook het allergrootste belang bij hebben, het laatste tientje. Want afschaffing betekent een sociale aderlating van een ongekende orde, vooral ook voor mensen in Dukenburg, voor wie alleen al de stad onbereikbaar wordt: 10 euro per bezoek. Maar dat geldt natuurlijk ook omgekeerd! Maar ook een bezoek aan een ziekenhuis, even buurten, of vrijwilligerswerk, inclusief mantelzorg,  worden onbetaalbaar.

Over dit onderwerp schreef zij reeds naar de Gelderlander op zaterdag 13 juli. zie de pagina kritisch werk!

De administratieve rompslomp en het gebrek aan privacy over hoe deze financiële gegevens worden gebruikt, maken deze beoogde regeling een wangedrocht, dat veel meer kost dan oplevert, en verdriet, onzekerheid en ellende zaait, en een geweldige mobiele vervuiling! Gezamenlijke actie-ideeën meer dan welkom!!!

Zie ook deze link: https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Nijmegen/1a94941b-8b02-4194-ad2b-4a95bc800829

 
 
een mooie link naar mijn bundels: https://metadata.isbn.nl/42083/justine-borkes.html.